WSTĘP
Współczesny protokół dyplomatyczny jest pochodną zmieniających się w dziejach ludzkości zasad zachowania się i postępowania w stosunkach między ludźmi, instytucjami oraz państwami opartych zarówno na zwyczajach, jak i prawie międzynarodowym. Znajomość i praktyczne stosowanie reguł protokołu dyplomatycznego przez wszystkich pracowników służby zagranicznej jest z oczywistych powodów absolutnie konieczna. Umiejętność ta jest jednak tak samo niezbędna wśród osób sprawujących funkcje na każdym szczeblu władzy państwowej oraz samorządowej, a także w środowiskach menedżerów, biznesmenów, nauczycieli itp., czyli powinno to dotyczyć wszystkich ludzi, którzy chcą, aby ich wykształcenie odpowiadało obecnym wyzwaniom.
Autor, podczas wykonywania swoich obowiązków za granicą miał możność zaobserwować różnego rodzaju kłopoty czy potknięcia protokolarne, w tym z zakresu savoir-vivre’u wśród kolegów własnej ambasady i innych misji dyplomatycznych, nie wyłączając siebie. Podobne spostrzeżenia odnoszą się do sytuacji w Polsce. Dotyczy to zarówno niektórych osób z najwyższych szczebli władzy, jak i urzędników niższych rangą, wśród których znajomość protokołu dyplomatycznego jest bardzo często niezbyt duża, nic wyłączając jego części etykietalnej. Najbardziej widoczne są błędy, uchybienia czy niezręczności z zakresu pierwszeństwa i etykiety, takich jak na przykład: niewłaściwa kolejność ustawiania się niektórych osób na trybunie honorowej podczas różnych uroczystości państwowych, nie zachowanie precedencji przy powitaniu i rozsadzaniu za stołem, niestosowny ubiór, nieumiejętność posługiwania się sztućcami czy kieliszkami na przyjęciach itp. Nieznajomość tych zasad oraz konwenansów prowadzi najczęściej do gaf konkretnych sytuacjach i ośmieszenia nie tylko państwa, jeśli ma to miejsce na forum międzynarodowym, ale również osoby, która taki nietakt popełniła.
Pocieszającym jest jednak fakt, że część polskich wyższych uczelni nietechnicznych (a szkoda, że nic wszystkich), w dużych ośrodkach akademickich wprowadziła do programu niektórych kierunków studiów przedmiot „protokół dyplomatyczny" i w pojedynczych przypadkach „korespondencję dyplomatyczną". Na podstawie doświadczeń czteroletniego wykładania tego przedmiotu w kilku uczelniach, autor uważa, że zainteresowanie studentów tą dziedziną wiedzy jest bardzo duże, o czym może świadczyć wysoka frekwencja na zajęciach i ćwiczeniach,
Każdy człowiek chce umieć dobrze zachowywać się w każdej sytuacji życiowej, zgodnie z przyjętymi powszechnie zasadami. Nikt nie chce być ośmieszony ani posądzony o brak kultury osobistej. Stąd zapoznanie się z treścią tej książki, zdaniem autora, daje możliwość uniknięcia podstawowych błędów, nieporozumień i nietaktów, które nie zdarzą się, gdy będzie się wiedzieć, jak postępować.
Początkowe rozdziały tej książki zostały poświęcone zarysowi historii protokolarnych form dyplomatycznych od czasów starożytnych do okresu obecnego, rozwojowi zasady precedencji (pierwszeństwa), funkcjonowaniu przywilejów i immunitetów dyplomatycznych, ceremoniałów, zwyczajów, organizacji oraz zadań polskiej służby dyplomatycznej i konsularnej, w tym attachatu wojskowego (obrony) i attache obrony, a także podstawowym regułom korespondencji dyplomatycznej. Zapoznanie się z informacjami, zawartymi w tej części książki pozwoli lepiej zrozumieć zasady protokołu dyplomatycznego, które obowiązują obecnie i są powszechnie stosowane w świecie.
Dalsze rozdziały omawiają zasady savoir-vivre’u, które są stosowane współcześnie zarówno w dyplomacji, jak i w każdej działalności oficjalnej, pół-oficjalnej i prywatnej. Duży nacisk został położony na grzecznościowe formy postępowania i zachowania się, obowiązujące podczas powitania i przedstawiania siebie oraz innych osób, organizację i uczestnictwo w różnych uroczystościach i przyjęciach itp. Zostały również opisane reguły ubierania się, posługiwania się korespondencją, biletami wizytowymi i zaproszeniami, a także zasady organizacji i uczestnictwa w wizytach oficjalnych, w tym prowadzenie rozmów i negocjacji,
Współczesna, polska literatura przedmiotu jest nieliczna. Najbardziej znaną pozycją jest „Protokół dyplomatyczny" autorstwa ś.p. Edwarda Pietkiewicza, którego ostatnie, czwarte wydanie ukazało się w 1998 roku. Od tego czasu nie było liczącej się pozycji z tego zakresu, która by w sposób możliwie pełny przedstawiała tę dziedzinę wiedzy. Dlatego też ten stan, jak również własne przemyślenia, doświadczenia dyplomatyczne i dydaktyczne, skłoniły autora do napisania tej książki, która może służyć jako podręcznik nie tylko dla osób zawodowo zajmujących się dyplomacją czy pracujących w służbach zagranicznych, ale także dla studentów i wszystkich ludzi, którzy chcą bez kompleksów i stresu poruszać się we współczesnym świecie.
Ten, kto w kontaktach z ludźmi przestrzega dobrych manier, żyje z procentów. Ten, kto je lekceważy, traci swój kapitał.
Hugo von Hoffmannsthal